TÔN GIẢ NA-GIÀ-TÊ-NA

(Nāgasena – một trong Thập Bát A-la-hán)

1. Nhân duyên xuất gia

Tôn giả Na-già-tê-na là bậc đệ tử lớn của Đức Phật Thích Ca Mâu Ni, nổi danh về trí tuệ biện luận và tuệ quán sâu sắc. Ngài xuất gia với chí nguyện cầu giải thoát, tinh tấn hành trì giới – định – tuệ và chứng quả A-la-hán, dứt trừ mọi lậu hoặc.

2. Trí tuệ và phong thái hành đạo

Tôn giả Na-già-tê-na được tôn xưng là bậc:

• Biện tài vô ngại, lập luận sáng rõ

• Thấu suốt vô ngã, duyên sinh

• Lấy trí tuệ làm phương tiện dẫn dắt người học Phật

Danh tiếng của Ngài gắn liền với hình ảnh đối thoại bằng chánh pháp, dùng lý lẽ giản dị mà thâm sâu để phá chấp, giúp người nghe tự thấy rõ chân lý.

3. Vai trò trong Thập Bát La Hán

Theo truyền thống Đại thừa, sau khi Đức Phật nhập Niết-bàn, Tôn giả Na-già-tê-na là một trong các vị La Hán được phó chúc:

• Trụ thế hộ trì chánh pháp

• Tùy duyên giáo hóa chúng sinh

• Gìn giữ ánh sáng trí tuệ của Phật pháp qua các thời đại

Ngài đại diện cho trí tuệ tỉnh thức, dùng hiểu biết đúng đắn để hóa giải mê lầm và cố chấp.

4. Hình tượng trong nghệ thuật Phật giáo

Trong các bộ tượng Thập Bát La Hán, Tôn giả Na-già-tê-na thường được khắc họa:

• Thần thái thông tuệ, ánh mắt sáng rõ

• Dáng vẻ điềm đạm, cử chỉ ung dung

• Pháp khí đơn giản, biểu trưng cho trí tuệ không chấp hình tướng

Hình tượng ấy gợi nhắc rằng trí tuệ chân chính luôn đi cùng khiêm cung và từ bi.

5. Ý nghĩa tu học

Hạnh nguyện của Tôn giả Na-già-tê-na gửi gắm thông điệp:

• Tu học là thấy rõ bản chất vô ngã của vạn pháp

• Trí tuệ giúp con người thoát khỏi chấp thủ và sợ hãi

• Hiểu đúng thì tâm tự an, hành đúng thì đạo tự thành

Khi thấy rõ không có “cái ta” cố định,
mọi khổ đau liền không còn chỗ nương gá.